Blog

Bezoekje aan de Mursi stam

web mursi1

Eindelijk is het zover, ik ga de Mursi stam ontmoeten. De Mursi zijn een nomadische stam in Ethiopië. Deze etnische groep leeft in de Omo-vallei. En dan wel in het gebied tussen de Omo rivier en zijn zijrivier de Mago in, vlakbij de grens met Zuid-Soedan. Volgens een volkstelling zouden er nog zo’n 7.500 Mursi leven in een van de meest geïsoleerde regio’s van het land. Vanwege het klimaat verplaatsen ze zich twee keer per jaar tussen de winter- en zomermaanden. Ze hoeden vee en verbouwen gewassen langs de oevers van de Omo-rivier. Het belangrijkste gewas van de Mursi-stam is sorghum, een droogte- en hitte tolerant graan, dat de vrouwen verwerken tot een dikke pap, maar ze verbouwen ook maïs, bonen en kikkererwten. Met een jeep rijden we het Mago Nationaal Park binnen, dit ligt op zo’n 782km ten zuiden van Addis Abeba.

Dit park heeft zo’n 200 km aan interne onverharde wegen. Het is voornamelijk een savanne gebied met hier en daar beboste gebieden. Helaas heeft Ethiopië het toegestaan dat er midden in dit prachtige gebied een gigantische suikerfabriek gebouwd word en dat de chinezen het meteen aangegrepen hebben hier een weg naartoe aan te leggen.

Vroeger leefde er veel wildlife in dit Nationale Park maar helaas is heel veel wild hierdoor verdwenen. Elke dag rijden hier vrachtauto’s op en neer met bouwmaterialen en wegenbouw materialen voor het aanleggen van de weg. We zien wel wat bokken en een aantal mooie vogels maar dan houd het ook wel op. Ondanks dit is het toch nog een erg mooi stukje natuur met prachtige uitzichten. Omdat we hier maar heel langzaam mogen rijden duurt het toch nog wel enige tijd voordat we het gebied bereiken waar de Mursi leven. We moeten wel even lachen als we een van de Mursi mannen onderweg tegen komen helemaal in zijn nakie en alleen een veiligheidshelm op zijn hoofd die hij waarschijnlijk bij de chinezen bouwvakkers heeft weggehaald. Het was toch wel even een grappig gezicht. 

Wanneer we hun leefgebied bereikt hebben leggen we geld bij elkaar en hopen dat de stamoudste het voldoende vind om toegelaten te worden. We zien mannen en kinderen met Kalashnikovs rondlopen en voelen ons niet echt welkom. We hebben extra geld toegevoegd met de vraag of we dan ook foto’s mogen maken. De stamoudste vond het schijnbaar voldoende en liet zijn stamleden weten dat we welkom zijn en dat ze op de foto mochten. Beetje aarzelend lopen we tussen hun hutjes en een aantal Mursi vrouwen gaan op een rij staan zo van ok maak jullie foto maar. Dit kwam beetje vreemd over. Gelukkig verdween daarna de spanning een beetje en ben ik met sommige vrouwen gaan proberen te communiceren, al was het met handen en voeten maar met een glimlach kom je al heel ver. Ze lieten me al snel weten dat ze voor wat extra geld graag voor me poseren. Daar heb ik dan ook geen moeite mee. Hoewel de Mursi eigenlijk leven in een geldloze samenleving, betalen toch al wel wat buitenlanders voor individuele foto’s en een bedrag aan de dorpsoudste om het dorp te mogen binnentreden. Ze vinden het geweldig om er moderne spullen van te kopen maar gelukkig tot nu toe heeft het hun eeuwenoude manier van leven niet beïnvloed. Hoelang dit nog zo zal blijven is af te wachten. Als men eerdaags in dit gebied hotels gaat bouwen zullen de toeristen hun weg ook naar Ethiopië weten te vinden. Ethiopië is tot nu toe nog totaal niet op toerisme ingesteld, ik ben in heel de maand in Ethiopië maar amper 10 toeristen (als het er al 10 waren) tegen gekomen. Als je je instelt op geen luxe, laat staan hygiëne (doe je behoefte maar beter achter een boom) en kan geniet van al het moois dat Ethiopië te bieden heeft dan is Ethiopië een prachtig land om in te reizen.

De Mursi zijn meestal herders. Hun vee heeft de meeste waarde en geeft aan welke sociale status iemand heeft. Mursi-mannen verkennen elk jaar het terrein om de meest voedzame grond, en een geschikte plek om het seizoen door te brengen. Mursi-mannen moeten hun eigendommen en hun vee beschermen tegen naburige stammen rond de Omo-vallei. Het aantal aanvallen van deze stammen neemt toe tijdens droge seizoenen, wanneer vee schaars is. De Mursi vechten tegen rivaliserende stammen in de Omo-vallei. Helaas is dit niet meer altijd op de authentieke manier met stokken maar gebruiken ze Kalashnikov AK-47 machinegeweren die ze ruilen voor vee in het naburige Zuid-soedan.

De mannen van de stam beoefenen ook scarification, met scherpe haakjes halen ze hun huid open en maken zo een soort van ‘merkteken’ voor elke vijand die door hem is gedood. Dit hoeft niet altijd een persoon te zijn dit kan ook een wild dier zijn geweest. Overheidsautoriteiten proberen al lange tijd bewustzijn te creëren voor legale manieren om conflicten op te lossen. Vrouwen beoefenen ook scarification, maar dan meer als huidversiering.

De stammen die er vandaag de dag nog leven volgen nog steeds veel oude gebruiken. De gewoonte om een ​​lipplaat te dragen, hangt samen met de vruchtbaarheid van een meisje en de geschiktheid om te trouwen. Zo zal een Mursi meisje in haar puberteit zo rond haar 15e jaar, door een vrouwelijk stamlid haar onderlip laten insnijden zodat er een houten stokje in geplaatst kan worden. Door er steeds een iets dikker stokje in te plaatsen zal de lip langzaam over een bepaalde periode gerekt worden. Uiteindelijk is het gat groot genoeg om er een plaatje in te kunnen dragen. Om het plaatje te kunnen dragen zullen wel de middelste twee voortanden in de onderkaak getrokken moeten worden.Hoe groter de lipplaat die ze kan verdragen, des te meer vee zal haar bruidsschat voor haar vader opbrengen.

De lipplaten, die van hout of klei gemaakt kunnen zijn, worden over het algemeen gedragen door alleenstaande of pasgetrouwde vrouwen. Ze dragen ze voornamelijk bij vier belangrijke gelegenheden: bij het serveren van eten aan mannen, bij speciale evenementen (zoals bruiloften),
bij donga wedstrijden en bij dansen. Na een aantal jaren huwelijk kan de vrouw langzaamaan stoppen met het dragen van haar lipplaat, en het helemaal verwijderen als haar man overlijdt.

Of de Mursi-vrouwen lipplaten zullen blijven dragen, valt nog te bezien. Enkele jongere Mursi-vrouwen geloven dat het niet laten knippen van hun lippen hen moderner maakt – Ze willen niet hun lippen rekken maar ze rekken hun oorlellen zo groot dat ze daar platen in gaan dragen. Voor anderen maken de lipplaten echter deel uit van hun erfgoed, een manier om hun stam van anderen te onderscheiden in de omgeving, en (meer recentelijk) de bezoekers die het trekt, is een onmisbare inkomstenbron geworden voor de vaak door droogte geteisterde stam. 

Jonge Mursi-mannen bewijzen zichzelf tegenover hun toekomstige echtgenotes door deel te nemen aan een donga ceremonie, een vorm van ceremonieel duelleren. De kanshebbers dragen een duelset genaamd umoga, die zowel bescherming als decoratie biedt. Meestal gaat het om scheenbeschermers gemaakt van dierenhuid, een luipaardvel gedrapeerd over de romp, hoofddeksel gemaakt van katoen en een runderriem om het middel gebonden. Met behulp van houten stokken van ongeveer 2 meter in lengte, duelleren de mannen tegen elkaar. Ceremonieel duelleren (thagine), een vorm van geritualiseerd mannelijk geweld, is een zeer gewaardeerde en populaire activiteit van Mursi-mannen, vooral ongehuwde mannen, en een belangrijk kenmerk van Mursi-identiteit. 

De Mursi dragen meestal niets. In plaats van kleren te dragen hebben ze een traditie om hun lichaam te beschilderen met klei en mineralen uit de aarde. Het beschilderde lichaam is niet alleen decoratief maar ook symbolisch; gedacht om boze geesten af ​​te weren, vijanden te intimideren en uiteraard ook het andere geslacht. Het is ook erg praktisch – de klei fungeert als een beschermer tegen de Ethiopische zon en het wit kalksteen werkt als insecten werend middel. Omdat ze geen spiegels tot hun beschikking hebben schilderen mannelijke stamleden elkaar, het kunstwerk op hun gezicht wordt beoordeeld aan de hand van de reacties van anderen. De beschermende voordelen van de klei-verf zijn vooral nuttig voor de Mursi-mannen wiens verantwoordelijkheid het is om voor de kudde te zorgen. Runderen zijn een essentieel onderdeel van het Mursi-dieet en de handel (en zijn daarom het onderwerp van de bruidsrijkdom). De rijkdom van een stamlid wordt gemeten aan de hand van de grootte van zijn kudde. Behalve dat ze worden gebruikt voor hun vlees en melk, kan vee ook worden ingewisseld voor graan tijdens perioden van mislukte oogsten – de Omo – regio van Ethiopië is vatbaar voor weinig regenval en kampt vaak met droogte.

Het bezoek aan de Mursi stam was voor mij zeer indrukwekkend. Wel heb ik hun als de minst vriendelijke stam ervaren. Ook voelde ik me ook niet altijd even veilig. De Mursi blijven toch nomadische krijgers en de kinderen rennen er gewoon met de AK-47 machinegeweren rond alsof
het hun speelgoed is. De vrouwen dorsen zich enorm uit, dress to impress om maar zo vaak mogelijk op de foto te komen. Elke klik van een camera is namelijk kassa. Helaas begint het bij sommige op een verkleedpartij te lijken en verdwijnt de schoonheid van de Mursi vrouw zoals
ze er normaal gezien uit hoort te zien.

Helaas voelde zo’n kort bezoek aan de Mursi voor mij heel oppervlakkig en misschien zelfs wel voyeuristisch, naar tegelijkertijd ook weer
enorm fascinerend. Met de Hamar stam ben ik 2 volle dagen opgetrokken en dat geeft dan toch een heel ander gevoel.

 

Comments